Saini e Alu i luga

Open Science Round-up: Toe mafaufau i suʻesuʻega suʻesuʻega ma faʻafouina tautinoga a le lalolagi i le tatala

I lenei lomiga, matou te faʻaalia ai se faʻasalalauga i luga o le Open and Universal Science (OPUS) poloketi ma lana Suʻesuʻega Suʻesuʻe Fuafuaga fetuutuunai, lea e iloa ai sao i le faʻasaienisi tatala, aʻoaʻoga, taʻitaʻiga, ma le faʻamalosia o le poto.

E uiga i le tusitala: Sal Musika

O Sal Music o se tagata tomai faʻafesoʻotaʻi ma 24+ tausaga o le poto masani. I le taimi nei, o Sal o le Ulu o le Faʻasalalauga ma Fesoʻotaʻiga Matagaluega i le International Consortium of Research Staff Associations (ICoRSA).

Toe mafaufau i su'esu'ega su'esu'ega: O taunu'uga autu mai le poloketi OPUS

O le Fonotaga Mulimuli a le OPUS, na faia ia Iulai 2025 i le UNESCO International Institute of Educational Planning, na faʻailogaina se mataʻina taua i toe fa'aleleia le lumana'i o su'esu'ega su'esu'ega i Europa atoa ma tua atu.

Na amata le faigamalaga a le OPUS i se fesili faigofie: E mafai faapefea ona tatou faʻamalosia ma tauia le saienisi matala? Ae, o le OPUS consortium vave iloa e le mafai ona tu'u'ese'ese galuega fa'asaienisi tatala mai isi taumafaiga su'esu'e. O tagata su'esu'e e le na'o le fa'asaienisi tatala, e le tatau fo'i ona su'esu'eina mo na'o na gaioiga.  

I le totonugalemu o le sao o le Open and Universal Science (OPUS) e tu ai le Auivi Su'esu'e Iloiloga (RAF) – o se meafaigaluega ua fuafuaina e iloa ma tauia le fusi atoa o sao tau a'oa'oga.

le OPUS Framework fa'ailoa vaega autu e fa o gaioiga:

  1. Su'esu'ega (fa'atonuga, fa'atonuga fa'amaumauga, polokalame, fa'asalalauga);
  2. A'oa'oga (a'oa'oga, a'oa'oga, va'aiga);
  3. Taitai (matafaioi pulega, auai komiti);
  4. Valorization (feso'ota'iga fa'asaienisi, fa'asoa fa'apisinisi, fa'apisinisi).

O lo'o aofia ai fo'i i le Fa'ava'a se seti o fa'ailoga fa'apitoa e fa'aosofia ai ma tauia le fa'asaienisi tatala, tu'ufa'atasia i totonu o le Open Science Career Assessment Matrix (OSCAM2).

I le pito i luga o lena, o le mea e ese ai le OPUS Framework o lona fetuutuunai ma fetuutuunai mamanu. E fa'atatau i atunu'u uma, matā'upu, ma fa'alapotopotoga fa'alapotopotoga, e maua ai vavai fa'ailoga, nai lo fua fa'atatau. E mafai e faʻalapotopotoga ona filifili, faʻaleleia, tuʻufaʻatasia, pe vaevae faʻailoga pe a manaʻomia. 

Mo se faʻataʻitaʻiga, o le "faʻasalalauga" faʻailoga i le vaega faʻamaonia o le auivi e mafai ona aofia ai lolomi faʻapea foʻi ma faʻasalalauga lautele, ma "foliga" e mafai ona faʻapitoa pe numera, e amata mai i lauga ma konafesi i mafutaga faaleaoaoga ma lipine. E mafai ai e fa'alapotopotoga ona filifili ma fa'amanino fa'ailoga e fa'atatau i o latou tulaga tulaga ese ma fa'atino i le fa'atusatusaga po'o le fa'atatau.

E le gata i lea, e iloa e le auivi e mafai e tagata suʻesuʻe ona i ai i laʻasaga eseese i a latou galuega ma auai i ituaiga eseese o galuega suʻesuʻe. O lea ua tuueseese ai faailoga i faiga, galuega faatino, ma taunu'uga e pu'e mai ai e mafai e tagata su'esu'e ona fa'atino se gaioiga (fa'agaioiga), faia se fa'ai'uga mautu (output), po'o le ausiaina o taunu'uga pupuu i le vaeluagalemu. 

mulimuli ane, le Auivi e matua'i aga'i atu i tua atu o fa'ailoga fa'avae mama e pei o le faitau aofa'i o fa'asalalauga, mea e a'afia ai tala fa'asolopito, ma fa'ailoga-h e aofia ai le uiga anoanoa'i o galuega tau a'oa'oga.

Ae o le talitonuga e itiiti lona uiga e aunoa ma le faʻatinoina, ma le Polokalame pailate OPUS tu'uina atu fa'amaoniga fa'amalosi e mafai ona ausia suiga fa'ale-fa'alapotopotoga. I totonu o fa'alapotopotoga e lima o lo'o auai - tolu su'esu'ega-fa'atino ma lua su'esu'ega-fa'atupega - na fa'aogaina le Fa'avae e toe iloilo ai tulaga fa'alauiloa, tu'ufa'atasia fa'ailoga fa'asaienisi matala i faiga o iloiloga, ma a'oa'o tagata su'esu'e i iloiloga fa'atatau. Na fa'aalia e nei pailate e fa'apea, o le ta'ita'i ma le lagolago fa'apitoa, e mafai ona aga'i atu i tua atu o fua fa'atatau o lo'o fa'asalalau aga'i atu i faiga fa'ata'ita'i fa'apitoa ma tatala. 

Peitai, tetee faaleaganuu mai tagata su'esu'e, paaga, ma na fa'amaonia le taua tele o tagata fai faiga fa'avae, ae maise lava pe a va'aia galuega fa'asaienisi fa'aopoopo o le fa'aopoopoina o le ofisa pule ua motusia mai galuega i aso uma. O polokalame fa'amanuiaina na fa'atalanoaina lenei mataupu e ala i le fa'aalia manino o tulaga lelei, tu'uina atu o le lagolago fa'apitoa, fa'ailoaina o sao, ma tu'ufa'atasia gaioiga fa'atasi i totonu o fa'atulagaga o galuega. O le mea moni, o le isi luʻitau faʻaalia o le taofi vave-tagata su'esu'e galuega, ona o le le mautu o konekarate, fa'amanino le mana'omia mo le mautu o ala faigaluega fa'atasi ma le toe fuata'iga.

Le poloketi OPUS ua faavaeina sili atu nai lo auivi ma taiala; lea ua fatuina se fa'alapotopotoga o fa'ata'ita'iga ua tu'ufa'atasia i le toe fuata'iga o su'esu'ega. O le ala agai i luma e mana'omia ai le galulue fa'atasi i tulaga e tele: e tatau i ta'ita'i fa'alapotopotoga ona tu'uina atu alagaoa ma le fa'aaloalogia; e tatau i lala sooupu a le atunuu ona faamaopoopo faiga faavae ma mataupu faavae faasaienisi; ma auivi e tatau ona lagolago nai lo le mamafa o tagata suʻesuʻe ua uma ona faigaluega. Ae, OPUS faʻaalia e oʻo lava i laʻasaga laiti e mafai ona maua ai suiga anoa.

O aganu'u tau a'oa'oga e fesuisuia'i malie, ae fa'atasi ai ma fuafuaga fa'atino manino, nu'u fa'atasi, ma le lagolago faifaipea, o lo'o fa'agasolo lelei le atina'e aga'i i su'esu'ega manino, gafataulimaina, ma le matala moni. Ua saunia le auivi; o lea ua o'o mai le galuega taua o le fa'apipi'iina i totonu o le 'ie o le aganu'u su'esu'e!


Tuuese
O faʻamatalaga, manatu ma fautuaga o loʻo tuʻuina atu i totonu oa tatou blogs asiasi o mea ia a tagata fai sao, ma e le o atagia mai ai tulaga taua ma talitonuga o le International Science Council.


Maua fa'amatalaga fa'asaienisi tatala i le lumana'i sa'o i lau pusameli - totogi nei loa.

O atina'e lata mai ile fa'asaienisi tatala 

  • Fa'alauiloa su'esu'ega fa'ava-o-malo e fa'alautele le fa'asaienisi. O se faiga fa'ava-o-malo fou, le Global Research Initiative on Open Science (GRIOS) na fa'asalalauina i le aso 24 o Setema e tu'uina atu ai fa'amatalaga auiliili ma fa'amaoniga fa'avae fautuaga mo le fa'alauteleina o faiga fa'asaienisi tatala i le lalolagi atoa mo le manuia o sosaiete ma su'esu'ega lava ia. 
  • O avanoa fa'atupe e taofia ai le alualu i luma fa'asaienisi tatala a Aferika. Lagolago mo le faasaienisi tatala i Aferika e manaʻomia le toe fuataʻi vave, ona o le maualuga o le lolomiina o tau ma le faʻatupuina o tupe e faʻamataʻu e tapunia ai le au suʻesuʻe a le konetineta mai le gaosiga o le malamalama i le lalolagi, o se fonotaga faʻapitoa na talanoaina o se vaega o le UN Science Summit ia Setema. 

E tatau ona faitau i luga ole saienisi tatala 

Tatala mea faasaienisi ma avanoa 


faatusa e CHUTTERSNAP on Unsplash

Fa'aauau pea le fa'afou ma a matou nusipepa