Saini e Alu i luga

Ua toe tatala le valaau mo tofiga mo le Sui Peresetene mo Tupe, Tausisia o Tulafono ma Tulaga Lamatia seia oo i le aso 29 o Aperila, 23.59 UTC.

Va'ai le itulau lenei i totonu Arapi, Saina, Farani, Sipaniolo, Potukale po'o so'o se isi gagana e ala i le filifilia o lau gagana e te mana'o i ai e ala i le widget gagana o lo'o i le pito i luga taumatau o le upega tafa'ilagi.


Ua toe tatalaina lenei valaau mo tofiga mo le Sui Peresetene mo Tupe, Tausisia o Tulafono ma Tulaga Lamatia, faatasi ai ma le aso e gata ai o le aso 29 Aperila, 23.59 UTC. O tuutuuga uma talafeagai o le uluai valaau o loʻo i lalo e aoga.


O loʻo valaʻaulia le Komiti o Filifiliga ma Palota a le ISC mo sui filifilia mo le Komiti Faʻafoe mo le vaitaimi 2026–2030.

Ia Oketopa 2026, o le afa o le Komiti Fa’afoe o le a fesuia’i ma suia e sui fou ua filifilia, ae o sui na filifilia ia Tesema 2024 o le a fa’aauau pea se’ia o’o i le Fono Aoao i le 2028 (tagai i le Fa’aopoopoga 1 o le lomiga pdf o le vala’au mo le lisi o sui fa’aauau).

Ua valaaulia sui tauva mo avanoa nei e fitu:

  • Sui Peresetene mo Tupe, Tausisia o Tulafono ma Tulaga Lamatia
  • Sui Peresetene mo Polokalame Saienisi
  • E toalima sui usufono

O Sui Usufono o le ISC o loʻo lelei o latou tulaga i le Vaega 1, 2 ma le 3 (e pei o le totogiina o a latou pili mo le tolu tausaga talu ai, pe talu ona auai, pe ua tuusaunoa mai pili) e agavaa e fai ni filifiliga ma palota i faigapalota. 

sii mai le valaau atoa mo filifiliga i le faatulagaga pdf.

Vala'au atoa mo filifiliga mo sui o le Komiti Fa'afoe a le ISC

tua

Faatasi ai ma le taliaina o le tulafono ua toe teuteuina Tulafono ma Tulafono o Taualumaga (RoP) i le aso 8 o Mati 2024 o le umi o tofiga a sui o le Komiti Faatino Pule a le ISC e fa tausaga ma e vaevaeina, ma le afa o sui o le Komiti Faatino e fesuiai i tausaga taʻi lua. I le 2026, o le afa o le Komiti Faatino Pule o le a fesuiai ma suia e sui fou ua filifilia, ae o sui na filifilia ia Tesema 2024 o le a faaauau pea seia oo i le Fono Aoao i le 2028.

O Tulafono ma Tulafono Faatonutonu ua toe teuteuina na faʻatuina ai foi se Komiti Filifilia ma Faiga Palota e fautuaina ma fa'atonutonu le fa'agasologa o le filifilia, palota ma le tofiaina o sui o le Komiti Fa'afoe a le ISC (Tulafono 38). O le matafaioi a le Komiti o Filifiliga ma Palota o le fa'amautinoa lea o le talafeagai, aoga, ma le aofia ai o sui o le Komiti Fa'afoe a le ISC.

Lautele o le vala'au

Ua valaaulia sui tauva mo avanoa nei e fitu:

  • Sui Peresetene mo Tupe, Tausisia o Tulafono ma Tulaga Lamatia
  • Sui Peresetene mo Polokalame Saienisi
  • E toalima sui usufono

E tusa ai ma le RoP 5.2 ma le 6.2, o Sui Usufono e agavaa e filifili ma palota ua valaaulia e filifili:

  • One tagata ofo mo ofisa taʻitasi o:
    • Sui Peresetene mo Tupe, Tausisia o Tulafono ma Tulaga Lamatia
    • Sui Peresetene mo Polokalame Saienisi
  • E oo atu i le tolu sui tauva mo se sui masani o le Komiti Faatino.  

Ole numera maualuga ole filifiliga mai sui ole ISC ta'ito'atasi lima.

E tatau ona lagolagoina e le itiiti ifo ma le toatolu Sui Usufono mai le itiiti ifo ma le lua vaega o sui auai ia tofiga o ofisa (Sui Peresetene) (e aofia ai le faʻalapotopotoga o loʻo tuʻuina atu).

Fa'atasi ma 'ese'esega

O le Komiti o Filifiliga ma Faiga Palota o le a sailia le fa'amautinoaina o le aofia ai, le 'ese'esega ma le fa'atusalia o le Komiti Fa'afoe fa'atasi ai ma sui fou, e tusa ai ma le Tulafono 21:  

E tatau i le avea ma sui auai o le Komiti Faatino ona atagia ai le eseesega o sui auai o le Fono, faatasi ai ma le gauai faapitoa e tuuina atu i le faamautinoaina o le faatinoina lelei o sui auai o vaega eseese o le faasaienisi. E tatau foi i le avea ma sui auai o le Komiti Faatino ona aofia ai tagata mai le laufanua, itupa, ituaiga tagata ma le tulaga o galuega.
(Tulafono a le ISC 21)

O le mea lea e faʻamalosiau atu ai le Komiti o Filifiliga ma Faiga Palota:

  • tofiga mo tofiga o ofisa ma sui masani;
  • filifiliga mai matāʻupu faasaienisi uma, itulagi o le lalolagi, itupa ma laʻasaga o galuega.

Tiute ma tautinoga a sui o le Komiti Faatino

O sui o le Komiti Fa'afoe e tautuaina le Fono i lo latou tulaga patino ae le o ni sui o latou fa'alapotopotoga po'o fa'alapotopotoga.

E tatau i sui ua filifilia ona iloa ma naunau e faatino tiutetauave o le avea ma sui o le Komiti Faatino ma le tele o le taimi e aofia ai. Mai le Tulafono 18:

O galuega autu a le Komiti Fa'afoe o le tu'uina atu lea o le ta'ita'iga fa'asaienisi ma fa'ata'ita'iga, fa'amausaliina fa'avae ma aga fa'atatau a le Fono, va'ava'ai le tuliloaina o le va'aiga ma le manulauti a le Fono, ma fa'amautu le malosi tau tupe ma galuega a le Fono.

O nisi faʻamatalaga auiliili o tiute patino a le Komiti Faʻafoe ma sui masani o loʻo faʻatulaga i le Tulafono ma Tulafono o Taualumaga.

I tulaga fa'atino, Komiti Fa'afoe uma tagata e fa'amoemoe e:

  1. Auai i fonotaga uma a le Komiti Fa'afoe ma saofaga malosi i pisinisi fa'ata'atitia ma fa'agaioiga;
  2. Taitaifono pe auauna atu i vaega faufautua ma 'au faigaluega;
  3. Fai ma sui o le Fono i fa'amoemoega (fa'apitoa ma fa'afesaga'i);
  4. Tuʻuina atu fautuaga faʻapitoa ma faʻataʻatitia i luga o fuafuaga a le ISC, gaoioiga ma le faʻatupeina o tupe;
  5. Fautua malosi mo le Fono ma lana misiona ma le silasila mamao i malae talafeagai.

O le mamafa o galuega e le tutusa i le tausaga, ae o le averesi o galuega e faʻatatau i lalo:

  • Tagata masani: 3-4 itula i le vaiaso
  • Sui Peresetene: 5-7 itula i le vaiaso

E masani ona fono le Komiti Fa'afoe i le averesi o le 6-7 taimi i le tausaga, e aofia ai ma le faatasi ona feiloai ma le tagata lava ia. E masani ona 2.5 itula le umi o fonotaga fa'apitoa.

E le gata i lea, o le Komiti Fa'afoe (o ofisa) e fono i le averesi o le 6-7 taimi i le tausaga, i luga o le initaneti, mo le 60-90 minute.

O le a faʻamoemoeina sui o le Komiti Faʻafoe e tausisi i tulafono faatonutonu Tulafono o Amioga a le ISC.

Ua fa’amoemoe e auai sui fou ua tofia o le Komiti Fa’afoe i le Fonotaga a Sui Auai i le Vaeluaga o le Taimi i Beijing i le aso 19–24 Oketopa 2026, pe a latou amata fa’atinoina le tofi.

O talaaga na sailia

O sui uma o le Komiti Fa'afoe e tatau ona:

  1. Ia avea oe ma tagata ta'ito'atasi sili ona maualuga ua faia ni sao taua ma fa'ailoa lautele i le fa'asaienisi.
  2. Ia i ai tulaga fa'alelalolagi po'o fa'aitulagi e fa'aleleia ai le tulaga ma le a'afiaga o le ISC.
  3. Ia i ai le malamalama loloto ma le malamalama i mataupu o loʻo i ai nei ma faʻalavelave faʻafuaseʻi i faiga faʻasaienisi ma faʻasaienisi ma totonu o faiga faʻavae faʻavaomalo ma faiga faʻasaienisi.
  4. Maua le poto masani i pulega ma le taʻitaʻiga o faʻalapotopotoga faʻasaienisi, aemaise lava i faʻalapotopotoga faʻavaomalo pe lavelave;
  5. Ia i ai se fiafia malosi i le faʻalauiloaina o le galulue faʻatasi ma le tuʻufaʻatasia i le saienisi mo se faʻamalosia o mataupu faʻasaienisi faavaomalo;
  6. Ia masani i le ISC, lana misiona, sui auai, ma le vaega o gaoioiga ma le tele o ana paaga;
  7. Fa'amasani i tulaga fa'ava-o-malo o fa'alapotopotoga o lo'o galulue i le saienisi;
  8. Ia i ai le malamalama i le tulaga o le faʻatupeina o saienisi.

E iai tiute fa'apitoa a le au ofisa ma e fa'amoemoe e iai le poto masani ma le tomai fa'apitoa, e pei ona ta'ua i lalo.

Sui Peresetene mo Tupe, Tausisia o Tulafono ma Tulaga Lamatia  
O le Sui Peresetene mo Tupe, Tausisia ma Lamatiaga e taitaifono i le Komiti mo Tupe, Tausisia ma Lamatiaga, lea e nafa ma 'mataupu tau tupe, tausisia ma le pulega o lamatiaga' ma le 'fua o lafoga, le faasologa o lafoga ma faiga faavae e fesootai i ai.'  
Ua tofia le komiti e:  
– vaavaaia ma faia fautuaga i tulaga tau tupe, paketi ma le tausisia o tulafono;
– va'ava'aia le atina'eina o faiga fa'avae i totonu (malaga, fa'atauga, ma isi mea fa'apena);
– toe iloilo le auala e pulea ai tulaga lamatia a le Fono ma lipoti atu i le
Komiti Fa'afoe i le fa'amatalaga o tulaga lamatia a le Fono;
– mata'ituina le tausisia o tulafono faatonutonu a le Komiti Fa'afoe ma le au faufautua
vaega o le tino.  
O le mea lea, e tatau i le tagata talosaga ona tuʻuina atu mea nei:
– le poto masani i le vaavaaia o tupe a se faalapotopotoga ma le faatulagaina o tulaga
fuafuaga fa'ale-fa'alapotopotoga ma le pulega tau tupe;
– le poto masani i le atinaʻeina ma le faʻatinoina o faiga faʻavae faʻale-faʻalapotopotoga;
– le poto masani i le pulega o tulaga lamatia mo se faʻalapotopotoga i se tulaga faigata;
– malamalama i le tulaga o le faʻatupeina o saienisi ma aga masani tau tamaoaiga;
– le masani i le avea ma sui auai o le ISC;
– fa'amaoni, ua'i toto'a i fa'amatalaga auiliili ma le tuuto atu i le tali atu.  
Sui Peresetene mo Polokalame Saienisi  
O le Sui Peresetene mo Polokalame Saienisi e tauaveina tiute e fesoʻotaʻi ma gaoioiga faasaienisi e faʻamaopoopoina, faʻamaopoopoina faʻatasi pe lagolagoina e le Fono, ma isi tiute e tofia e le Komiti Faʻafoe. O le matafaioi e manaʻomia ai se saienitisi lauiloa faʻavaomalo e iai se faʻamaumauga malosi o le taitaiga ma le galulue faʻatasi faʻavaomalo.  
O le a faʻamoemoeina le tagata o loʻo umia le tofiga e:
– tuʻuina atu fautuaga faʻataʻatitia i le failautusi o le ISC ma le Komiti Faʻafoe i luga o le
faamaopoopoina o polokalame faasaienisi;
– fautuaina le Komiti Fa’afoe i le puleaina o mafutaga ma Fa’alapotopotoga Auai a le ISC;
– fautua i le iloiloga ma le mataituina o galuega faatino e taitaia e sui auai.  

O le faiga o le filifilia ma le filifilia

E tatau ona tuʻuina atu talosaga e ala i le pepa talosaga i luga o le upega tafaʻilagi a le ISC.

E na'o le tasi le afifi o filifiliga e tatau ona maua mo sui tauva ta'itasi.

O le a iloilo e le Komiti o Filifiliga ma Faiga Palota ia filifiliga ma faia se filifiliga o sui tauva, i le iloiloina o talaaga o loʻo sailia faapea ma mafaufauga e uiga i le eseesega o tagata.

Afai e le lava le eseesega o manatu o sui tauva, e mafai ona faia se valaau faapitoa mo nisi sui tauva. E mafai foi e le Komiti ona saili i tua atu o le faaputuga o sui tauva mai sui auai o le ISC mo ni sui tauva faaopoopo talafeagai, pe a manaomia.

O le a faatalanoaina e le Komiti ni sui tauva e oo atu i le toatolu mo tofiga ofisa taitasi ma e mafai foi ona faatalanoaina ni sui tauva mo tofiga masani a sui auai, pe a talafeagai ai.

O le a tuʻuina atu e le Komiti le sui auai:

  • Tasi pe lua sui tauva mo tofiga Sui Peresetene
  • Faaluaina le aofaʻi o sui tauva e pei o tofiga mo sui masani

E talosagaina sui tauva mo tofiga o ofisa e faʻailoa mai pe latou te lotomalie e mafaufauina mo se tofiga masani a sui auai, pe afai e le filifilia i latou e avea ma sui tauva mo se tofiga o ofisa.

O le a faia faiga palota i luga o le initaneti i le amataga o Setema, 2026. O faʻamatalaga e uiga i faiga palota o le a tuʻuina atu i le taimi talafeagai.

Fa'asinoala taimi

O le fa'atulagaga o filifiliga ma le fa'asologa o faigapalota i le 2026 e fa'apea:

3 Fepuari Talosaga mo ni tofiga mai Sui Usufono o le ISC
Fepuari (tbc)Fonotaga fa'amatalaga mo Sui Usufono o le ISC
31 MatiAso fa'agata mo filifiliga mo sui o le Komiti Fa'afoe
Aperila – ogatotonu o IuniSu'esu'ega, fa'atalanoaga ma le fa'avasegaina o sui tauva
Amataga i le ogatotonu o MeFaatalanoaga o sui tauva ofisa
Ogatotonu o IuniFa'asalalauina o lisi o sui tauva mo tofiga a le Komiti Fa'afoe
1–9 SetemaPalota (e ala i le palota faaeletoronika)
19–24 OketopaFonotaga a Sui Auai i le Vaeluaga o le Vaitaimi, Pekingi

Fa'ailoga filifilia

O le tofiga a le Komiti Fa'afoe e mo le tofiga lenei:

Fa'amatalaga fa'afeso'ota'i mo le fa'alapotopotoga filifilia

Fa'amatalaga o le sui tauva

Igoa o le faalapotopotoga
Vaega autū faasaienisi a le sui tauva
Toso ma Pa'u faila, Filifili faila e lafo

Faamaonia

O le fa'amaoniga o le a tu'uina atu i sui auai o le ISC pe afai e filifilia mo le palota ma e tatau ona aofia ai: le poto masani talafeagai o le sui tauva, tomai ma uiga lelei, ma le mafua'aga e talafeagai ai le tagata mo le matafaioi i le Komiti Fa'afoe a le ISC.
Puipuiga o faʻamatalaga: Maliega e mafai e le ISC ona faʻagasolo faʻamatalaga patino a i latou na filifilia ma le sui tauva mo le faʻamoemoega o le faiga o le filifilia ma le faiga palota

fetaui

Sarah Moore

Sarah Moore

Fa'atonu Fa'agaioiga, Sui Fa'atonu mo Sui Usufono

Fono Faasaienisi Fono

Sarah Moore

Ata mai le Jakub Żerdzicki on Unsplash