O le ogatotonu o le taeao i Kingston ma savali mai le potu fono i Jamaica's SRC, Ricardo Gowdie, le Pulega o Faʻamatalaga Faʻamatalaga (MIS) Team Leader, e toe mafaufau i lana malaga faʻapolofesa ma mea na faʻaosofia ai lana galuega e oʻo mai i le taimi nei.
"Ou te fia vaʻai ia Jamaica e avea ma atunuʻu faʻatekonolosi, ma o loʻo ou taumafai e galue i laʻu auala e faʻataunuʻu ai lena mea. Ua faʻamamaluina aʻu e saofagā i le faʻaleleia atili o le auala e talia ai e se Fono faʻapitoa e pei o le SRC taimi tatou te i ai."
Ricardo sa galue i le numera numera mo le luasefulu tausaga talu ai, ma le tausaga talu ai ma le afa i le SRC. I le avea ai ma faʻalapotopotoga suʻesuʻe muamua a Jamaica, o le SRC e ofoina atu auaunaga eseese, e aofia ai suʻesuʻega lagolago mo le vaega o faʻatoʻaga, atinaʻeina o oloa ma suʻega, faʻapea foʻi ma se fale pailate gaosi meaʻai e mafai ai e pisinisi ona gaosia faʻataʻitaʻiga poʻo oloa e faʻaogaina ai le maketi. I lana matafaioi, o Ricardo o loʻo vaʻaia le faʻamuamua a le Fono o le faʻatinoina o fofo faʻatekonolosi e faʻatatau i le faʻaleleia o le lelei ma le tuʻuina atu o auaunaga.
Le MIS Team i Jamaica's Scientific Research Council. Mai le agavale: Ta-Von Marsh, Valencia Brown, Romane Bryan, Ricardo Gowdie, Chinelle Clarke.
Aisea e numera ai, ma aisea i le taimi nei?
O le SRC o loʻo i ai se vaʻaiga manino mo le tuputupu aʻe numera, aemaise i le faʻafouina o aseta ma le puleaina o faʻamaumauga. Ua tele le alualu i luma ua faia i le taimi nei, talu ai nei ma Ricardo o loʻo vaʻaia le faʻaleleia atili o le auala e fesoʻotaʻi ai le Fono i totonu ia te ia, ma le lalolagi i fafo. Na ia taʻitaʻia fuafuaga e faʻaleleia faiga faʻafesoʻotaʻi e faʻaleleia ai le saoasaoa, saogalemu, ma le faʻamaoni o faʻamaumauga o loʻo fesuiaʻi i totonu o matagaluega eseese a le Fono. Ua toe fa'apena fo'i e le 'au a le MIS le 'upega tafa'ilagi a le SRC e fa'aleleia atili ai feso'ota'iga ma tagata lautele, ma fa'atasia au'ili'iliga mo le malamalama atili i a latou au maimoa.
Le poloketi ISC Fa'alapotopotoga fa'asaienisi i le vaitau numera na o'o mai i le taimi na mafaufau lelei ai le SRC i le fa'aitiitia o fete'ena'iga i le auala latou te fa'afeso'ota'i ai ma a'oa'o mai a latou tagata fa'atau. I le avea ai o se vaega o le vaega, e tele naua mea na mafai ona latou taulai i ai. Ae ui i lea, na latou filifili e faʻamuamua le tasi lima o la latou pisinisi e maua ai tupe maua tele: o le pailate fale. O iinei, latou te faʻatau atu taimi mo le faʻaogaina o latou ISO faʻamaonia fale, lea e mafai ai e tagata faʻatau ona o mai i totonu ma faʻataʻitaʻiga mo le gaosiga ma suʻega.
I le taimi nei, mo le fa'aogaina o le fale pailate, e tatau i tagata fa'atau ona tusi ma le lima. O lenei faiga fa'atulagaina ua mafua ai le fa'aluaina o tusi fa'alua, e o'o atu ai i le le lelei ma le le lelei o tagata fa'atau. O le lu'itau sili o le leai o se manino. E leai se auala faigofie e vaʻai ai pe a maua meafaigaluega, pe faʻafefea ona faʻafoeina le faʻatulagaga ma le fetuutuunai. I le auai i le poloketi a le ISC, na sailia ai e Ricardo ma lana 'au le taʻiala i le auala e faʻaonaponei ai lenei faiga ma aumai se faiga faʻapipiʻi otometi i luga ole laiga. Mo le SRC, o le leai o se fa'atonuga o tusi e mafai ai ona fuafua lelei le fa'aogaina o latou fale, ma sili atu tupe maua.
O se itu o femalagaaiga
E ala i le poloketi ISC, na faʻafeiloaʻi ai Ricardo i metotia fou na faʻalauteleina ai lana vaʻaiga.
“E masani lava ona ou taulaʻi atu i tekinolosi; pe faʻapefea ona faʻaogaina, faʻafefea ona faʻaogaina, ”o le tala lea a Ricardo. "Ae o lenei, o loʻo ou mafaufau i tagata o loʻo faʻaaogaina, pe faʻafefea ona latou fegalegaleai i ai, ma pe faʻafefea ona fetaui ma a latou galuega, o le suiga moni lena."
O sauniga na faʻamalosia ai o ia e fai se faiga e aofia ai le vave faʻafeiloaʻi o paaga, malamalama i aafiaga o tagata faʻaoga, ma tuʻufaʻatasia manatu i tulaga talafeagai o se poloketi. O lenei suiga o le mafaufau ua a'afia ai le auala o lo'o ia fa'alatalata atu ai i le faiga fou o fa'amaumauga a le fale pailate. Nai lo le fausiaina o le polokalama atoa i le taimi e tasi, ua filifili Ricardo ma lana 'au mo se faʻatinoga faʻasolosolo, amata i le Minimum Viable Product (MVP).
"Na matou filifili e amata laiti ma faʻatupu faʻatuputeleina. O le auala lena, e mafai ona matou fetuunai ma maua ni faʻamatalaga i laasaga taʻitasi, "o le faʻamatalaga lea a Ricardo.
O lenei ta'iala ua mamanuina e fa'afaigofie ai le fa'atinoga, a'o fa'aitiitia fo'i le tete'e a le aufaigaluega e ala i le fa'aaofia o latou i le amataga o le fa'agasologa. I le avea ai o se vaega o lenei mea, ua galue Ricardo i se fuafuaga o le pulega o suiga e aofia ai le auai masani o le aufaigaluega i tulaga tau atinae.
Na faʻaalia foi Ricardo i le taua tele o le vaʻaia. Pe ala i le faʻamalamalamaina o le poloketi atoa i luga o se laupapa paʻepaʻe, poʻo le tusiaina o manaʻoga faʻapitoa mo laasaga taʻitasi, ua ia malamalama nei o le manino o le ki lea e aloese ai mai faʻalavelave. O le tele o lana vaai, o le faigofie foi lea na te mauaina e vaʻai ai avanoa ma faʻamautinoa le fetaui.
O le auala MVP o loʻo faʻatagaina ai foi i latou e aloese mai mea sese taugata.
"Matou te mananaʻo ia mautinoa o loʻo matou fausiaina se mea e manaʻo moni tagata faʻaoga e faʻaoga," o le tala lea a Ricardo.
O le va'aiga mamao a Ricardo mo le SRC o lo'o manino: o se fa'aoga fa'akomepiuta fa'akomepiuta e fa'aogatotonu ai tagata e fa'aogaina ai mea faigaluega fa'akomepiuta e fa'asolosolo pea e fa'afetaui mana'oga o le aufaigaluega ma tagata fa'atau. O le sini mulimuli o le fatuina lea o se SRC feso'ota'i numera. O se tasi o lo'o tu'ufa'atasia uma ai faiga fa'alotoifale ma 'au'aunaga fa'asaga i tagata fa'atau.
A'o galulue Ricardo ma lana 'au e fa'amae'a le faiga o fa'amaumauga a le fale pailate, ua leva ona latou fuafuaina le isi la'asaga mo le la'asaga fa'atekinolosi lautele i le SRC. O se tasi o poutu autu o le fuafuaga o le numera o aseta faʻaletino, ma Ricardo vaʻaia le poloketi faʻatulagaina le tulaga mo taumafaiga faʻailoga i le lumanaʻi.
O le taimi lava e faʻatinoina atoatoa ai le faiga, e faʻamoemoe Ricardo o le a saunia le auala mo le tuʻufaʻatasia o meafaigaluega AI ma faʻamaumauga faʻamaumauga, lea o le a faʻaleleia ai le aʻoaʻoina ma le auʻaunaga faʻatau. Ua uma ona ia lu'iina lana 'au e mafaufau pe fa'afefea ona latou fa'aogaina nei fa'amaumauga e fa'aleleia atili ai le agava'a ma le tali atu o latou faiga.
"Ou te manaʻo ia tatou faʻaauau pea le taliaina o suiga numera i se auala e aoga mo i tatou. O le ituaiga tekinolosi ou te manaʻo e fausia o se tasi lea e faʻafaigofie ai olaga o tagata, "o le faʻauʻuga lea a Ricardo.
Fa'atagaga tupe: O lenei galuega na faʻatinoina ma le fesoasoani a se fesoasoani mai le International Development Research Center (IDRC), Ottawa, Kanata. O manatu o lo'o fa'aalia i totonu e le o fa'atusalia ai manatu o le IDRC po'o lana Komiti Fa'atonu.